Ер битенең сығанаҡ тексын ҡарарға

{{Планета карточкаһы
|название = Ер 
|тип=планета
|изображение символа = Earth symbol (small, bold).svg
|изображение = The Blue Marble (remastered).jpg
|размер изображения = 270
|подпись под изображением = 
|bg = #00b7b5
|малая планета = 
|открытие = 
|открытие-ref = 
|дата открытия = 
|первооткрыватель = 
|место открытия = 
|способ открытия = 
|именование = 
|именование-ref = 
|обозначение ЦМП = 
|альтернативные имена = 
|категория МП = 
|орбита = yes
|орбита-ref = 
|эпоха = 
|афелий = 152 098 232 км <br />1,01671388 [[Астрономическая единица|а.&nbsp;е.]]<ref name="note" group="комм." >Афелий = a × (1 + e), перигелий = a × (1 - e), где а - большая полуось, e - эксцентриситет.</ref>
|перигелий = 147 098 290 км <br /> 0,98329134 а. е.<ref group="комм." name="note" />
|периапсида = 
|апоапсида = 
|большая полуось = 149 598 261 км <br /> 1.00000261 а. е.<ref name=standish_williams_iau>{{cite web|last1=Standish|first1=E. Myles|last2=Williams|first2=James C.|title=Orbital Ephemerides of the Sun, Moon, and Planets|publisher=International Astronomical Union Commission 4: (Ephemerides)|url=http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/XSChap8.pdf|format=PDF|accessdate=2010-04-03|archiveurl=http://www.webcitation.org/6BOqmsTQG|archivedate=2012-10-14}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220063125/http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/XSChap8.pdf |date=2012-02-20 }} See table 8.10.2. Calculation based upon 1 AU = 149,597,870,700(3) m.</ref>
|средний радиус орбиты =
|эксцентриситет = 0,01671123<ref name=standish_williams_iau/><ref name="NASA"/>
|сидерический период = 365,256366004 көндәр<br />365 дн. 6 ч. 9 мин. 10 сек.<ref name="IERS"/>
|синодический период =
|орбитальная скорость = 29,783 км/c<br />107 218 км/ч<ref name="Allen294">http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html Earth Fact Sheet</ref>
|средняя аномалия = 357,51716°<ref name="earth_fact_sheet"/>
|наклонение = 7,155° (сағыштырмаса Ҡояш экваторы)<ref name=Allen294/>, 1,57869° (сағыштырмаса  инвариант яҫылыҡ)<ref name=Allen294/>
|угловое перемещение =
|долгота восходящего узла = 348,73936°<ref name="earth_fact_sheet">http://books.google.ru/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294&hl=ru#v=onepage&q&f=false Allen's Astrophysical Quantities</ref>
|долгота периастра =
|время периастра =
|аргумент перицентра = 114,20783°<ref name="earth_fact_sheet"/>
|половинная амплитуда =
|число спутников = 1 ([[Ай]]), 8300+ (яһалма)<ref>{{cite web|url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=4008|title=Reentry Assessment - US Space Command Fact Sheet|author=US Space Command|date=March 1, 2001|publisher=SpaceRef Interactive|accessdate=2011-05-07|archiveurl=http://www.webcitation.org/6DnLR4JoD|archivedate=2013-01-19}}</ref>
|физические характеристики = yes
|физические характеристики-ref =
|размеры =
|сжатие = 0,0033528<ref name="NASA"/>
|экваториальный радиус = 6378,1 км<ref name="NASA"/>
|полярный радиус = 6356,8 км<ref name="NASA"/>
|средний радиус = 6371,0 км<ref name="NASA"/>
|длина окружности = 40 075,017 км ([[Экватор|по экватору]])<ref name="WGS-84">World Geodetic System (''WGS-84''). [http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ Available online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200311023739/https://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ |date=2020-03-11 }} from National Geospatial-Intelligence Agency.</ref><br />40 007,86&nbsp;км&nbsp;([[меридиан|по меридиану]])<ref name="WGS-84-2">{{cite web|first1=Sigurd|last1=Humerfelt|date=October 26, 2010|title=How WGS 84 defines Earth|url=http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html|accessdate=2011-04-29|archiveurl=http://www.webcitation.org/6BQK9bo86|archivedate=2012-10-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110424104419/http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html |date=2011-04-24 }}</ref>
|площадь поверхности = 510 072 000 км²<ref name="Pidwirny 2006">{{cite journal|last1=Pidwirny|first1=Michael|date=2006-02-02|title=Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1)|publisher=University of British Columbia, Okanagan|url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html|accessdate=2007-11-26}}</ref><ref name="cia">https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |date=2010-01-05 }} The World Factbook</ref><br />148 940 000 км² ҡоро (29,2 %)<ref name="Pidwirny 2006"/> <br />361 132 000 км² һыу (70,8 %)<ref name="Pidwirny 2006"/>
|объём = 10,8321{{e|11}} км³<ref name="NASA"/>
|масса = 5,9736{{e|24}} кг (3{{e|-6}} M☉)<ref name="NASA">{{cite web|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html|date=17 ноября 2010|title=Earth Fact Sheet|lang=en|publisher=[[NASA]]|accessdate=|accessdate=|author=David R. Williams.|archiveurl=http://www.webcitation.org/6BQKA5BrJ|archivedate=2012-10-15}}</ref>
|плотность = 5,5153 г/см³<ref name="NASA"/>
|ускорение свободного падения = 9,780327 м/с² (0,99732 g)<ref name="NASA"/>
|первая космическая скорость = 7,91 км/с<ref group="комм." ><math>v_1=\sqrt{G\frac{M}{R}}</math></ref>
|вторая космическая = 11,186 км/с<ref name="NASA"/>
|период вращения = 0,99726968 көндәр (23 ч 56 м 4,1 с)<ref name=Allen296>{{cite book |title=''Allen's Astrophysical Quantities''  |url=http://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296 |author=Clabon Walter Allen and Arthur N. Cox |publisher=Springer |year=2000 |isbn=0-387-98746-0 |pages=296}}</ref>
|скорость вращения = 1674,4 км/ч (465,1 м/с)<ref name="Cox2000">http://books.google.ru/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244&hl=ru#v=onepage&q&f=false  Allen's Astrophysical Quantities</ref>
|наклон оси = 23°26’21".4119<ref name=IERS>{{cite web|author=Staff|date=2007-08-07|url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html|title=Useful Constants|publisher=International Earth Rotation and Reference Systems Service|accessdate=2008-09-23|archiveurl=http://www.webcitation.org/6Bto7IZMb|archivedate=2012-11-03}}</ref>
|прямое восхождение =
|склонение =
|полярная небесная широта =
|полярная небесная долгота =
|альбедо = 0,306 (Бонд)<ref name="NASA"/><br />0,367 (геометрик)<ref name="NASA"/>
|температура на поверхности =
|температуры = yes
  |имя температуры 1 = [[Градус Цельсия|Цельсий]]
  |темп1мин = −89,2 °C<ref name=asu_lowest_temp>{{cite web|url=http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature|title=World: Lowest Temperature|work=WMO Weather and Climate Extremes Archive|publisher=Arizona State University|accessdate=2010-08-07|archiveurl=http://www.webcitation.org/69f2pLRFo|archivedate=2012-08-04}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616025722/http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature |date=2010-06-16 }}</ref>
  |темп1сред = 14 °C<ref name=kinver20091210>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm|title=Global average temperature may hit record level in 2010|last1=Kinver|first1=Mark|date=December 10, 2009|work=BBC Online|accessdate=2010-04-22}}</ref>
  |темп1макс = 56,7 °C<ref name=asu_highest_temp>{{cite web|url=http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature|title=World: Highest Temperature|work=WMO Weather and Climate Extremes Archive|publisher=Arizona State University|accessdate=2010-08-07|archiveurl=http://www.webcitation.org/69f2puAjj|archivedate=2012-08-04}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature |date=2013-01-04 }}</ref><ref>[http://www.itar-tass.com/c11/519830.html Долина Смерти признана самым жарким местом в мире] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120915013824/http://www.itar-tass.com/c11/519830.html |date=2012-09-15 }}</ref>  
  |имя температуры 2 = [[Кельвин]]
  |темп2мин = 184 K
  |темп2сред = 287,2 К
  |темп2макс = 329,9 К
|спектральный тип =
|видимая звёздная величина =
|абсолютная звёздная величина =
|угловой размер =
|атмосфера = yes
|атмосфера-ref =<ref name="earth_fact_sheet"/>
|давление на поверхности =
|шкала высоты =
|состав атмосферы = 78,08 % [[Азот]] (N<sub>2</sub>)<br /> 20,95 % [[Кислород]] (O<sub>2</sub>)<br /> 0,93 % [[Аргон]] (Ar)<br /> 0,039 % [[Оксид углерода(IV)|Углекислый газ]] (СO<sub>2</sub>)<ref name="esrl">{{cite web|url=http://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/#mlo|title=Trends in Atmospheric Carbon Dioxide|publisher=Earth System Research Laboratory|accessdate=|archiveurl=http://www.webcitation.org/6DnLSs5H2|archivedate=2013-01-19}}</ref><br />Яҡын 1 % [[быу|һыу быу]] (климат бойондороҡ)
}}

'''Ер''' (символы: [[File:Earth symbol (fixed width).svg|16px|🜨]]) — [[Ҡояш]]ҡа яҡынлығы буйынса өсөнсө эске планета. Ҙурлығы буйынса бишенсе урында. Тығыҙлығы буйынса беренсе урында. [[Планета]]лар йондоҙ-ара матдәнән — туҙан һәм газ өлөшсәләренән барлыҡҡа килгән, тигән фараз бар. Был матдә һыуына барып, уҡмашып төрлө ойошҡаҡтар барлыҡҡа килтергән. [[Ай (юлдаш)|Ай]] — Ерҙең берҙән-бер юлдашы.

Ерҙең [[азот]], [[кислород]] һәм бер аҙ [[углекислый газ]]дан торған [[атмосфера]]һы бар. Ер өҫтөнөң 70%-ы [[һыу]] — диңгеҙ-океандар менән ҡапланған. Башҡа планеталарҙа ундай күренеш юҡ.

Планета Ҡояштан 150 млн километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Уның диаметры 12742 км.

Ер Ҡояш тирәләй 1 йыл эсендә үҙ орбитаһы буйынса урап сыға. Үҙ күсәре тирәләй 24 сәғәт эсендә әйләнеш яһай.

Ерҙә [[тормош]]тоң, йәшәүҙең булыуы — бүтән планеталарҙан айырып торған иң мөһим үҙенсәлек.

Планетаның эске төҙөлөшө бик ҡатмарлы. Уның уртаһында [[Ерҙең үҙәге|үҙәге]] урынлашҡан. Үҙәк тирәләй [[мантия]] һәм ер ҡабығы килә. Ерҙең үҙәге ҡаты. Үҙәгенең тышы шыйыҡ һәм ҡайнар хәлдә. Үҙәк температураһы 6000 °С-ҡа етә. Үҙәк [[тимер]] һәм [[никель|никел]]дән тора.

Үҙәк тирәләй мантия уратып алған. Мантияның температураһы 2000 °С-ҡа етә, ул бик юғары баҫым аҫтында ҡаты һәм шыйыҡ хәлдә.

Мантияны ерҙең ҡаты тышсаһы — [[Ер ҡабығы]] уратып алған. Уның ҡалынлығы 5 км-ҙан 75 км-ға тиклем. Ер ҡабығы [[гранит]], [[эзбизташ]], [[таш күмер]], [[балсыҡ]], [[ҡом]] кеүек тау тоҡомдарынан тора.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Иҫкәрмәләр ==
<references group="комм.">
</references>

{{Ҡояш системаһы‎}}

{{Astro-stub}}

[[Категория:Алфавит буйынса планеталар һәм юлдаштар]]
[[Категория:Ер (планета)]]