Резерфордий битенең сығанаҡ тексын ҡарарға

{{Ук}}{{Элемент периодической системы|align=center|fontsize=100%|number=104}}'''Резерфордий''' ({{lang-lat|Rutherfordium}}, Rf) — [[Менделеевтың периодик таблицаһы|Менделеевтың периодик таблицаһының]] 7-се осор, 4-се төркөм элементы. Тәртип номеры — 104.

1997 йылға тиклем [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР-ҙа]] һәм Рәсәй-ҙә '''курчатовий'''(Ku) булараҡ билдәле булған — [[Химик элементтарҙың периодик системаһы|периодик системала]] 104-се [[Химик элемент|элемент]].

Резерфордий — яһалма синтезланған юғары радиоактив элемент, ярым тарҡалыу осоро 1,3 сәғәт самаһы тәшкил иткән иң билдәле тотороҡло изотоп (<sup>267</sup> Rf) . Элемент тураһында аҙ билдәле, ҡайҙалыр ҡулланыла алмай, сөнки ул бер ваҡытта ла макроскопик күләмдә алынғаны юҡ. Резерфордий — беренсе трансактиноид элемент, уларҙың һиҙемләнгән химик үҙенсәлектәре [[гафний]]ға яҡын.

== Символы ==
Резерфордий элементының символы — Rf (''Резерфордий'' тип уҡыла).

== Тарих ==
Резерфордий 1964-69 йылдарҙа [[Флёров Георгий Николаевич|Г.Флёров ]] тарафынан асыла.

Тәүге тапҡыр [[Химик элементтарҙың периодик системаһы|периодик системаның]] 104-се элементы [[1964 йыл]]да [[Дубна|Дубналағы]] [[Ядро тикшеренеүҙәре берләштерелгән институты|Берләштерелгән ядро тикшеренеүҙәре институты]] ғалимдары тарафынан [[Флёров Георгий Николаевич|Г.Флёровет]] етәкселегендә алынған<ref>[https://bigenc.ru/literature/text/3503477 Резерфордий//Большая российская энциклопедия]{{Недоступная ссылка|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Улар 115 МэВ энергия ҡеүәте менән плутоний-242 сәбен неон-22 ядролары менән аттырған:

: <math>\mathrm{^{242}_{94}{Pu}+^{22}_{10}Ne\rarr ^{264}_{104}Rf^*}\begin{matrix} \nearrow\mathrm{^{260}_{104}Rf+4^1_0n} \\ \searrow\mathrm{^{259}_{104}Rf+5^1_0n} \end{matrix}</math>

Барлыҡҡа килгән 104-се элемент атомдары газ хәлендәге цирконий хлориды мөхитенә эләгә, унда хлор менән бәйләнә һәм үҙлегенән бүленеү детекторына күсә.

== Изотоптары ==
2016 йылдың башына резерфордийҙың 16 изотобы билдәле (шулай уҡ 4 атом изомеры), масса һандары 253—270 һәм ярым тарҡалыу осоро микросекунд өлөштәренән алып 1,3 сәғәткә тиклем тиклем (<sup>267</sup> Rf).

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://bigenc.ru/literature/text/3503477 Резерфордий//Большая российская энциклопедия]{{Недоступная ссылка|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Rf/key.html Резерфордий на Webelements]
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb104.htm Резерфордий в Популярной библиотеке химических элементов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811002830/http://n-t.ru/ri/ps/pb104.htm |date=2011-08-11 }}
* [http://flerovlab.jinr.ru/linkc/104/index.html О синтезе элемента на сайте ОИЯИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171104121440/http://flerovlab.jinr.ru/linkc/104/index.html |date=2017-11-04 }}
{{Тышҡы һытанмалар}}
{{Периодическая система элементов}}
[[Категория:Күсеүсе металдар]]
[[Категория:Радиоактив элементтар]]
[[Категория:Металдар]]
[[Категория:Химик элементтар]]
[[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]]