Ромб битенең сығанаҡ тексын ҡарарға

{{Ук}}
{{другие значения|Ромб (значения)}}
[[Файл:Rhombus.svg|300px|right]]
'''Ромб''' ({{lang-grc|ῥόμβος}}, {{lang-la|rombus}}, туранан тура тәржемәһе: «[[бубен]]») — бөтә яҡтары ла тигеҙ булған [[параллелограмм]] ул{{sfn |Элементарная математика|1976|с=435.|name=EM435}}.

== Этимология ==
«Ромб» термины {{lang-grc|ῥόμβος}} — «[[бубен]]» һүҙенән килеп сыға. Әгәр хәҙер бубендарҙы башлыса түңәрәк формала эшләһәләр, элек уларҙы тап квадрат йәки ромб формаһында эшләгәндәр. Шуға ла билдәләре ромб формаһында булған кәрт төҫө [[бубен (төҫ)|бубен]], бубендар түңәрәк булмаған замандарҙа барлыҡҡа килгән.

«Ромб» һүҙен беренсе башлап [[Герон]] һәм Александрийский Паппаһы ҡулланған.

== Үҙсәнлектәре ==
# Ромб [[параллелограмм]] була, шуға күрә уның ҡаршы ятҡан яҡтары тигеҙ һәм пар-пар [[Параллеллек|параллелдәр]], ''АВ'' || ''CD'', ''AD'' || ''ВС''.
# Ромбтың [[Диагональ|диагоналдәре]] [[Тура мөйөш|тура мөйөш]] яһап киҫешәләр (''AC'' ⊥ ''BD'') һәм киҫешеү нөктәһендә урталай бүленәләр. Шулай итеп диагоналдәре ромбты дүрт тура мөйөшлө өсмөйөшкә бүлә. 
# Ромбтың диагоналдәре уның мөйөштәренең [[биссектриса]]лары булып торалар (∠''DCA'' = ∠''BCA'', ∠''ABD'' = ∠''CBD'' {{итд}}).
# Диагоналдәренең квадраттары суммаһы яғының квадратының 4-кә ҡабатландығына тигеҙ ([[параллелограмм тождествоһы]]нан эҙемтә).
# Ромбтың дүрт яғының урталары тура дүртмөйөштөң түбәләре булалар.
# Ромбтың диагоналдәре уның перпендикуляр симметрия күсәрҙәре булалар.
# Теләһә ниндәй ромбҡа үҙәге уның диагоналдәренең киҫешеү нөктәһе булған әйләнә ҡамарға мөмкин.

== Билдәләре ==
<math>ABCD</math> [[параллелограмм]]ы ромб була шул саҡта һәм тик шул саҡта ғына, әгәр түбәндәге шарттарҙың береһе булһа ла үтәлһә{{sfn |Элементарная математика|1976|с=435—436.}}:
# Уның ике эргәләш яҡтары тигеҙ (бынан уның бөтә яҡтары тигеҙ булыуы килеп сыға, <math>AB=BC=CD=AD</math>).
# Уның диагоналдәре тура мөйөш яһап киҫешә (''AC'' ⊥ ''BD'').
# Диагоналдәренең береһе уны тотоусы мөйөштәрен урталай бүлә.
Дүртмөйөш параллелограмм була икәне алдан билдәһеҙ икән, ти, ләкин уның бөтә яҡтары ла тигеҙ булыуы бирелгән. Ул саҡта был дүртмөйөш ромб була<ref name=EM435/>.

== Квадрат ромбтың айырым осрағы булараҡ ==
Квадраттың бөтә яҡтары һәм мөйөштәре тигеҙ булған дүртмөйөш булараҡ билдәләмәһенән квадрат — ромбтың айырым осрағы булыуы килеп сыға. Ҡайһы берҙә квадратҡа бөтә мөйөштәре лә тигеҙ булған ромб булараҡ билдәләмә бирәләр.

Однако иногда под ромбом может пониматься только четырёхугольник с непрямыми углами, то есть с парой острых и парой тупых углов<ref>Ромб // Малый академический словарь. — М.: Институт русского языка Академии наук СССР. Евгеньева А. П.. 1957—1984.</ref><ref>Ромб // Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка. Чудинов А.Н., 1910</ref><ref>Ромб // Объяснение 25000 иностранных слов, вошедших в употребление в русский язык, с означением их корней. Михельсон А.Д., 1865</ref>.

== Ромбтың [[майҙан]]ы ==
[[Файл:Rhombus1.svg|right|280px]]

* Площадь Ромбтың майҙаны уның диагоналдәре ҡабатландығының яртыһына тигеҙ.
: <math>S=\frac{AC \cdot BD}{2}</math>

* Ромб параллелограмм булғанлыҡтан, уның майҙаны шулай уҡ яғы менән бейеклкге ҡабатландығына тигеҙ.
: <math>S=AB \cdot H_{AB}</math>

* Бынан тыш, ромбтың майҙанын түбәндәге формула буйынса иҫәпләргә мөмкин:
: <math>S=AB^2 \cdot \sin \alpha</math>,
бында <math>\alpha</math> — ромбтың эргәләш яҡтары араһындағы мөйөш.

* Шулай уҡ ромбтың майҙанын [[Ҡамалған әйләнә |ҡамалған әйләнәнең]] радиусы һәм <math>\alpha</math> мөйөшө ингән формула буйынса иҫәпләргә мөмкин:
: <math>S=\frac{4r^2}{\sin \alpha}</math>

== Ҡамалған әйләнәнең радиусы ==
[[Ҡамалған әйләнә]]нең радиусы {{math|''r''}} {{math|''p''}} һәм {{math|''q''}} диагоналдәре аша түбәндәге күренештә күрһәтелергә мөмкин:<ref name=Mathworld>{{mathworld |urlname=Rhombus |title=Rhombus}}</ref>
:<math>r = \frac{p \cdot q}{2\sqrt{p^2+q^2}}.</math>

== Геральдикала ==
Ромб [[Ябай геральдик фигуралар|ябай геральдик фигура]] булып тора.
<gallery>
Файл:Lozenge demo2.svg|Көмөш яланда червиләнгән ромб
Файл:Blason fam fr du Puy du Fou.svg|Червиләнгән яланда 3 үтәнән-үтә күренмәле ромб: 2 и 1
Файл:Rustre demo2.svg|Көмөш яланда быраулап тишелгән червиләнгән ромб
Файл:Blason Villeneuve d'Aveyron F-12.svg|Зәңгәр ерлектә биш вертикаль алтын ромбтан төҙөлгән һул  иңбаш ҡайышы 
Файл:|

</gallery>

== Симметрия ==
Ромб үҙенең теләһә ҡайһы диагоналенә ҡарата симметрик, шуға күрә йыш ҡына [[орнамент]]тарҙа һәм [[Паркет (геометрия)|паркеттарҙа]] ҡулланыла.
<gallery>
Файл:Zigzag rhombic lattice.png|Ромбик орнамент
Файл:Rhombic star tiling 3 vertices.svg|Ромбик йондоҙҙар
Файл:Rhombic star tiling 4.svg|Ҡатмарлыраҡ орнамент
Файл:Square rhombic tiling.png|Ромбтар һәм квадраттарҙан орнамент
</gallery>

== Шулай уҡ ҡара ==
{{Навигация
|Викисловарь=ромб
}}

* [[Дельтоид]]
* [[Йондоҙ (геометрия)]]
* [[Пенроуз мозаикаһы]]
* [[Ромбододекаэдр]]
* [[Дүртмөйөш]]

== Әҙәбиәт ==
* {{книга |автор=[[Выгодский, Марк Яковлевич|Выгодский М. Я.]] |ref=Выгодский М. Я.
   |заглавие=Справочник по элементарной математике |место = М. |издательство=Наука |год=1978 }}
* {{книга |автор=Зайцев В. В., Рыжков В. В., [[Сканави, Марк Иванович|Сканави М. И.]]
  |заглавие=Элементарная математика. Повторительный курс |издание=Издание третье, стереотипное
  |издательство=Наука |место=М. |год=1976 |страниц=591 |ref=Элементарная математика}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Күпмөйөштәр}}

[[Категория:Дүртмөйөштәр]]