Инжир битенең сығанаҡ тексын ҡарарға

{{Таксон
 |image file        = Starr-140925-1987-Ficus carica-Brown Turkey fruit-Pali o Waipio Huelo-Maui (24950994930).jpg
 |image descr       = Инжир япраҡтары һәм емештәре (Тунис)
 |regnum            = Үҫемлектәр
 |parent            = Ficus
 |rang              = Вид
 |latin             = Ficus carica
 |author            = [[L.]], 1753
 |syn               = 
{{Начало скрытого блока|Заголовок = список|Шрифт_заголовка = normal|Ссылка = left}}
* {{bt|Caprificus insectifera|[[Gasp.]]}}
* {{bt|Caprificus leucocarpa|Gasp.}}
* {{bt|Caprificus oblongata|Gasp.}}
* {{bt|Caprificus pedunculata|([[Miq.]]) Gasp.}}
* {{bt|Caprificus rugosa|(Miq.) Gasp.}}
* {{bt|Caprificus sphaerocarpa|Gasp.}}
* {{bt|Ficus albescens|Miq.}}
* {{bt|Ficus burdigalensis|[[Poit.]] & [[Turpin]]}}
* {{bt|Ficus caprificus|[[Risso]]}}
* {{bt|Ficus colchica|[[Grossh.]]}}
* {{bt|Ficus colombra|Gasp.}}
* {{bt|Ficus communis|[[Lam.]]}}
* {{bt|Ficus deliciosa|Gasp.}}
* {{bt|Ficus dottata|Gasp.}}
* {{bt|Ficus globosa|Miq.}} [[nom. illeg.]]
* {{bt|Ficus hypoleuca|Gasp.}}
* {{bt|Ficus hyrcana|Grossh.}}
* {{bt|Ficus kopetdagensis|[[Pachom.]]}}
* {{bt|Ficus latifolia|[[Salisb.]]}}
* {{bt|Ficus leucocarpa|Gasp.}}
* {{bt|Ficus macrocarpa|Gasp.}}
* {{bt|Ficus neapolitana|Miq.}}
* {{bt|Ficus pachycarpa|Gasp.}}
* {{bt|Ficus pedunculata|Miq.}}
* {{bt|Ficus polymorpha|Gasp.}}
* {{bt|Ficus praecox|Gasp.}}
* {{bt|Ficus regina|Miq.}}
* {{bt|Ficus rugosa|Miq.}}
* {{bt|Ficus silvestris|[[Risso]]}}
{{Конец скрытого блока}}
 |children name     = 
 |children          = 
 |range map         = 
 |range map caption = 
 |range map width   = 
 |range legend      = 
 |iucnstatus        = LC
 |iucn              = 63527
 |wikispecies       = Ficus carica
 |grin              = 16801
 }}
'''Инжи́р''' ({{lang-la|Fícus cárica}}) — туттар ғаиләһе фикус ырыуына ҡараған япраҡ ҡойоусы субтропик үҫемлек. Кария фикусы инжирҙың тыуған төйәге — Кесе Азия провинцияһының боронғо Кария тау өлкәһе тигән урын исеме менән аталған. Урта Азияла, [[Кавказ]]да, [[Сочи]]ҙа, [[Карпат тауҙары]]нда, [[Ҡырым]]да һәм хатта [[Рәсәй]]ҙең урта һыҙатында (сорттарҙы дөрөҫ һайлағанда һәм тәрбиәләгәндә) асыҡ тупраҡта емеш биргән үҫемлек булараҡ үҫтерелә.

[[Урта диңгеҙ]] буйындағы илдәрҙә, [[Кавказ]] аръяғында, [[Ҡырым]]дың Көньяҡ ярҙарында, [[Карпат тауҙары]]нда, [[Краснодар крайы]]ның [[Ҡара диңгеҙ]] буйында, Урта Азияла, Иран таулығында киң таралған.

Инжир — иң боронғо культуралы үҫемлектәрҙең береһе һанала{{sfn|Марков}}{{sfn|Kislev, Hartmann, Bar-Yosef|2006|ppages = 1372—1374}}. Культурала инжир башта Ғәрәбстанда үҫтерелгән, унан [[Финикия]], [[Сүриә]] һәм [[Мысыр]] үҙләштергән. Б. э. т. XIII быуатта Пилос батшалығының ауыл хужалығында мөһим роль уйнаған. [[Америка]]ға тик XVI быуат аҙағында ғына эләгә.

== Диндә ==
Тәүрат китабында инжир ағасының япрағы [[Әҙәм]] менән [[Һауа (персонаж)|Һауаның]] тән яланғаслығын ҡаплар өсөн ҡулланылған. [[Тәүрат]] китабынан тыш, инжир [[Иҫке Ғәһед|Иҫке]]{{ref+|{{Библия|Чис|13:24}}, {{Библия|Чис|20:5}}, {{Библия|Втор|8:8}}, {{Библия|Суд|9:10|—11}}, {{Библия|3 Цар|4:25}}, {{Библия|4 Цар|18:31}}, {{Библия|4 Цар|20:7}}, {{Библия|Неем|13:15}}, {{Библия|Пс|104:33}}, {{Библия|Прит|27:18}}, {{Библия|Песн|2:13}}, {{Библия|Ис| 34:4}}, {{Библия|Ис|36:16}}, {{Библия|Ис|38:21}}, {{Библия|Иер|5:17}}, {{Библия|Иер|8:13}}, {{Библия|Иер|24:1|—3, 5, 8}}, {{Библия|Иер|29:17}}, {{Библия|Ос|2:12}}, {{Библия|Ос|9:10}}, {{Библия|Иоил|1:7}}, {{Библия|Иоил|1:12}}, {{Библия|Иоил|2:22}}, {{Библия|Амос|4:9}}, {{Библия|Мих|4:4}}, {{Библия|Наум|3:12}}, {{Библия|Авв|3:17}}, {{Библия|Агг|2:19}}, {{Библия|Зах|3:10}}|group="комм."}} һәм Яңы Гәһедтә{{ref+|{{Библия|Мф|21:19}}, {{Библия|Мк|11:13}}, {{Библия|Лк|21:29}}, {{Библия|Ин|1:48}}|group="комм."}} күп тапҡыр телгә алына. [[Ғайса (пәйғәмбәр)|Ғайса]] пәйғәмбәрҙең бер ҡиссаһы — өсөнсө йыл емеш бирмәгән һәм йөҙөм баҡсаһының хужаһы уны ҡырҡып алырға теләгән йөҙөм баҡсаһындағы емешһеҙ инжир тураһындағы ҡисса. Библия инжиры башлыса диңгеҙ ярҙары тигеҙлегендә йәки [[Иордания]]ның эҫе үҙәнендә үҫкән{{sfn|Библейская энциклопедия архимандрита Никифора|1891—1892}}.

[[Боронғо Рим]]да ҡырағай фига ағасы, руминаль инжир ағасы дини һәм мифологик әһәмиәткә эйә булған; уны ҡатын-ҡыҙ символы тип иҫәпләнгән смокваның ирҙәр аналогы итеп хөрмәт иткәндәр. Фига емештәрен алыу өсөн, культуралы инжир ағасы ботаҡтарына ҡырағай инжир ағасының ботаҡтарын элгәндәр; был операция «капрификация» ({{lang-la|caprificatio}}) исеме аҫтында билдәле булған, уның тураһында Плиний һәм Теофраст яҙып үтә.

[[Ҡөрьән]]дә шулай уҡ инжир менән бәйле [[Әт-Тин сүрәһе]] бар.

== Төп етештереүсе илдәр ==
{| class="wikitable sortable" style="float:left"
! colspan=9|Алдынғы инжир етештереүселәр (тонна)<br>
|-
! Ил || [[2012]] || [[2018]]
|-
| {{флаг Турции}} [[Төркиә]] || 274,535 || 306,499
|-
| {{флаг Египта}} [[Египет]] || 171,062|| 189,339
|-
| {{флаг Марокко}} [[Марокко]] || 102,694|| 128,380
|-
| {{флаг Алжира}} [[Алжир]] || 110,058 || 109,214
|-
| {{флаг Ирана}} [[Иран]] || 78,000 || 59,339
|-
| {{флаг Испании}} [[Испания]] || || 47,750
|-
| {{флаг Сирии}} [[Сүриә]] || 41,224 || 35,300
|-
| {{флаг США}} [[АҠШ]]|| 35,072|| 28,874
|-
| {{флаг Туниса}} [[Тунис]] || 25,000|| 25,696
|-
| {{флаг Албании}} [[Албания]] || 27,255 || 24,448
|-
| {{флаг Бразилии}} [[Бразилия]] || 28,010 || 23,674
|-
| Барлығы || 1,031,391|| 1,135,316
|-
|}<div style="clear:both"></div>

== Ботаник тасуирламаһы ==
[[Файл:Завязи инжира.JPG|320px|thumb|Инжир емшәндәре]]
[[Файл:Des figues fraîches dans une coupe.JPG|320px|thumb|Инжир]]
[[Файл:Breva ficus carica.jpg|thumb|320px|right|Инжир емештәре]]
[[Файл:Illustration Ficus carica0 clean.jpg|thumb|left|{{Бот.илл.|Томе}}]]
Аҡһыл һоро төҫтәге, шыма ҡабыҡлы ағас.

Япрағы эре, сиратлы, 3-5-7 бармаҡса айырсалы йәки айырым, ҡаты, ҡойолоусы япраҡ ҡолаҡсынлы. Япраҡ ҡуйындарында ҡыҫҡа генератив үрентеләр, ике типтағы сәскәлектәр — каприфигтар һәм фигалар (сиконий) үҫешә. Улар төрлө ағастарҙа үҫешә, күсәренең өҫкө өлөшөндә һәм эсендә ваҡ күркһеҙ айырым енесле сәскәләр урынлашҡан ҡыуышлыҡ булған шар һымаҡ-овал формала үҫеүе менән ҡылыҡһырлана. Каприфигтар — составында ата сәскәләр булған ваҡ сәскәлектәр: сәскә формулаһы {{Nobr|[[Файл:Male black symbol.svg|12px]]<math>\mathrm{\ast \; P^{Ca}\; _{(5)} \;  A_{3(\underline3)}}</math>}}{{sfn|Сербин и др.|2003}} һәм Фигалар — ҡыҫҡа бағаналы инә галл сәскәләре: {{Nobr|[[Файл:Venus symbol.svg|18px]]<math>\mathrm{\ast \; P^{Ca}\; _{(5)} \;  G_{(\underline2)}}</math>}}{{sfn|Сербин и др.|2003}}.

Инжирҙың, яһалма сығарылған партенокарпик сорттарҙан тыш, бик ҡыҙыҡлы һеркәләнеү: ул һеркәне ата ағасынан инә ағастарына күсергән ҙур булмаған ҡара бластофаг һағыҙаҡтары ярҙамында үтә. Бластофагтар үҙҙәре инжирһыҙ үрсей алмайҙар. Инә һағыҙаҡ инжир сәскәлеге эсендә ҡанатһыҙ иркәк менән аталанғас та ата сәскәлектең осондағы тишек аша тышҡа сыға. Өҫтәүенә үҙенең тәненә ата сәскәләренән һеркә ҡабул итә. Ата сәскәлектәрҙе эҙләп һағыҙаҡтар инә сәскәлектәрҙең бер өлөшөнөң эсенә инәләр. Улар индергән һеркә емешлек ауыҙына эләгә һәм шуның һөҙөмтәһендә сәскәләр һеркәләнә{{sfn|Ботаничка.ru}}{{sfn|agromania.ru}}{{sfn|fazenda-online.ru}}. Палеонтология мәғлүмәттәренә ҡарағанда, бындай һеркәләндереү системаһы кәм тигәндә 34 миллион йыл элек барлыҡҡа килгән{{sfn|Compton et al|2010}}.

Фигалар эсендә орлоҡтары булған һутлы, татлы, груша һымаҡ ҡуш емештәргә әйләнә. Улар ваҡ төксәле йоҡа тиресә менән ҡапланған була. Осонда тәңкәләр менән ҡапланған бәләкәй генә тишек — күҙ бар. Инжир ҡуш емештәре, сортына ҡарап, һарынан алып ҡара-күк төҫкә тиклем булалар. Йышыраҡ һарғылт йәшел емештәр осрай.

== Химик составы ==
Инжирҙың яңы емештәрендә 24 процентҡа тиклем (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 75%), киптерелгәндәрҙә 37 процентҡа тиклем [[шәкәр]]ҙәр (глюкоза, фруктоза) бар. Емештәрендә — органик кислоталар, дуплау матдәләре, [[аҡһымдар]], майҙар, япраҡтарында кумариндар (уларҙың иң мөһимдәре — псорален һәм бергаптен) бар. 

Инжирҙың яңы емештәрендә 1,3 процентҡа тиклем аҡһымдар, 11,2 % шәкәрҙәр, 0,5 % ҡына кислоталар бар. Киптерелгән фигаларҙа аҡһым өлөшө — 3-6 %-ҡа, шәкәр — 40-50 %-ҡа тиклем арта, был уларға тәрән татлы тәм бирә һәм туйыу тойғоһон уята (киптерелгән емештәрҙең калориялылығы — 100 граммға 214 ккал). Уларҙа витаминдар (β-каротин, B<sub>1</sub>, B<sub>3</sub>, PP, C), минераль матдәләр ҙә ([[натрий]] — 100 граммға 18 мг, [[калий]] — 268, [[кальций]] — 34 тиклем, [[магний]] — 20 тиклем, [[фосфор]] — 32 тиклем) бар. Киптерелгән инжирҙа калий финиктарҙағы кеүек күп тиерлек, [[калий]] күләме буйынса уларҙан сәтләүектәр генә өҫтөн. Өлгөрмәгән емештәрендә әсе һөт һымаҡ һуты бар, шуға күрә ашарға яраҡһыҙ.

Киптерелгән емештәр юғары калориялылығы менән айырылып тора һәм составында 50-77% шәкәр бар{{sfn|БСЭ}}.

== Хужалыҡ өсөн әһәмиәте һәм ҡулланылышы ==
[[Файл:Семя инжира.jpg|thumb|left|Инжир орлоғо]]
[[Файл:DriedFigs1.JPG|мини|слева|Инжирҙың киптерелгән емештәре]]
Инжирҙы яңы йыйылған, киптерелгән һәм консерваланған килеш ҡулланалар. Яңы емештәрҙән ҡайнатмалар һәм джем бешерәләр. Емештәрендә бик күп ваҡ орлоҡтар бар, ә тәме үтә йәки уртаса татлы. Әгәр һәр емештә 900-ҙән ашыу орлоҡ булһа — был бик яҡшы, йомшаҡ инжир. 500-ҙән кәмерәк булһа — уртаса. Орлоҡһоҙ сорт та бар, ул һағыҙаҡтар ярҙамында һеркәләнеүгә мохтаж түгел, әммә уның ҡуш емештәре тәмле һәм һутлы түгел.

Киптереү өсөн күберәк асыҡ төҫтәге, алтынһыу ҡабыҡлы һәм аҡ итләсле, диам. яҡынса 5 см булған емештәр ҡулланыла. 3-4 көн ҡояш аҫтында киптерәләр.

Андалусияның Коинында ғәҙәттәгесә инжир икмәге бешерелгән.
{{Питательный состав| name=Яңы инжир| вода=79 г | кДж=310 | protein=0.8 г | carbs=19 г | sugars=16 г | fibre=3 г | fat=0.3 г  
| calcium_mg=35 | iron_mg=0.4 | magnesium_mg=17 | phosphorus_mg=14 | potassium_mg=232 | sodium_mg=1 | zinc_mg=0.15
| vitC_mg=2 | thiamin_mg=0.06 | riboflavin_mg=0.05 | niacin_mg=0.4 | vitB6_mg=0.11 | folate_ug=6 | vitA_ug=7
| vitE_mg=0.11 | vitK_ug=4.7 | right=1 | source_usda=1 
}}
Культурала инжир уңышы мул — гектарынан 20 тоннаға тиклем. Инжир талымһыҙ: ярлы ерҙәрҙә, таш ишелмәләрендә, ҡаяларҙа, таш стеналарҙа үҫә ала. Ләкин ҡеүәтле ағастар йылға үҙәндәрендә, яҡшы һыу тәьмин ителгән шарттарҙа осрай. Инжир ағасы икенсе — өсөнсө йылда емеш бирә башлай, 30-60 йәшкә тиклем, ә ҡайһы бер осраҡта 300 йәшкә тиклем йәшәй. Күпселек урындарҙа фига ағасы сәскәләрен яһалма һеркәләндереү өсөн капрификация үткәрелә.
{{Питательный состав| name=Киптерелгән инжир| вода=30 г | кДж=1041 | protein=3.3 г | carbs=64 г | sugars=48 г | fibre=10 г | fat=1 г  
| satfat=0.14 г | monofat=0.16 г | polyfat=0.36 г
| calcium_mg=162 | iron_mg=2 | magnesium_mg=68 | phosphorus_mg=67 | potassium_mg=680 | sodium_mg=10 | zinc_mg=0.55
| vitC_mg=1.2 | thiamin_mg=0.09 | riboflavin_mg=0.08 | niacin_mg=0.62 | vitB6_mg=0.11 | folate_ug=9 | vitA_ug=7 | vitE_mg=0.35 
| vitK_ug=15.6 
| right=1 | source_usda=1 
}}

== Дарыу итеп ҡулланыу ==
Сентябрь-октябрь айҙарында емештәрҙе алғандан һуң йыйып, киптерелгән инжир япраҡтарын ҡулланалар ({{lang-la|Folium Ficusi caricae}}) дарыу сеймалы сифатында ҡулланалар. Сеймалдан алопецияны һәм витилигоны дауалау өсөн ҡулланылған «Псоберан» препараты алына{{sfn|Блинова|1990}}.

Элек-электән фигалар медицинала ҡулланыла. Уларҙы йүткереүҙән, тамаҡ ауырыуҙарынан дарыу итеп ҡулланғандар, шул сәбәпле ҡуш емештәрҙе ҡайнар һыу йәки ҡайнар һөт менән бешергәндәр. Емештең итсәһе яҡшы тир сығарыу һәм тән температураһын төшөрөү тәьҫиренә эйә. Тимер инжирҙа [[алма]]ға ҡарағанда күберәк, шуға күрә уны тимер дефицитлы анемия менән яфаланыусы ауырыуҙарға тәҡдим итәләр. Япраҡтарында кумарин булғанға күрә (организмдың ҡояш радиацияһына һиҙгерлеген күтәреүсе матдә), улар ҙа ҡулланылыш таба. Инжир туҡлыҡлы, һыуһынды ҡандыра. Инжир йөрәк тибеше йышайғанда, бронхиаль астма, йүткереү, күкрәк ауыртҡан ваҡытында файҙалы; уны баҙам менән бергә ашау ныҡ ябыҡҡанда ярҙам итә. Киптерелгән инжир эсте йомшарта. Инжир сиробы балалар өсөн тоник булып тора: ул уларҙың аппетитын арттыра һәм аш һеңдереүҙе яҡшырта. Инжир сиробы шулай уҡ мускулдар ревматизмы, тире ауырыуҙарында, бөйөрҙәге һәм бәүел ҡыуығындағы таштар ауырыуҙары булғанда, ҡатын-ҡыҙҙың енси ағзаларында һалҡын тейгәндә, бауыр күләме ҙурайғанда һәм ауыртҡанда ярҙам итә.

Инжир емештәре «Кафиол» дарыу составына инә{{sfn|Блинова|1990}}.

Инжир тәбиғи антиоксидант булып тора, сөнки составында полифенолдар, флавоноидтар һәм антоциандар күп<ref>{{Статья|ссылка=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17002444/|автор=Anat Solomon, Sara Golubowicz, Zeev Yablowicz, Shlomo Grossman, Margalit Bergman|заглавие=Antioxidant activities and anthocyanin content of fresh fruits of common fig (Ficus carica L.)|год=2006-10-04|издание=Journal of Agricultural and Food Chemistry|том=54|выпуск=20|страницы=7717–7723|issn=0021-8561|doi=10.1021/jf060497h|archivedate=2022-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220602211953/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17002444/}}</ref>.

== Бүлмә үҫемлеге ==
[[Рәсәй]]ҙең урта һәм төньяҡ райондарында инжирҙы бүлмәләрҙә үҫтерәләр. Уның ҡышҡылыҡҡа ҡойолоусы айырсалы матур япраҡтары бар. Бүлмә эсендә емеш бирә ала, улар йышыраҡ йәй аҙағында йәки көҙ көнө, ҡайһы берҙә яҙ көнө өлгөрә. Инжирҙы ҡышҡы (япраҡһыҙ) һәм йәйге (йәшел) һабаҡсалар менән үрсетәләр. Бер-ике йыллыҡ үрентенән ҡышҡы һабаҡсаларҙы ҡырҡып алып, иртә яҙҙа, бөрөләре асылғансы, еңел ҡомло ергә ултырталар. Йәшел һабаҡсаларын яҙ аҙағында — йәй башында ҡомға ултырталар һәм дымлы мөхиттә тамырланғансы стакан йәки башҡа быяла япма аҫтында тоталар. Теге йәки был һабаҡсалар йылы урында еңел тамырлана. Тамырланған һабаҡсаларҙы көршәккә ултырталар.

Йәйен һыуҙы күпләп ҡойоп асыҡ тәҙрә төбөндә тоталар, ә ҡышын — уртаса һыу һибеп һалҡын урында. Өс йәшкә тиклем йыл һайын яҙын, үҫә башлағансы, кәҫле серетмәле ергә күсереп ултырталар. Ҙур үҫемлектәрҙе ике-өс йылдан һуң киң, ауырыраҡ ергә күсереп ултырталар.

<gallery>
Fügefa - Krk sziget (1).jpg|Фига ағасы ([[Хорватия]])
Şile'den bir görünüm2.JPG|Инжир [[Ҡара диңгеҙ]] буйында
</gallery>

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Комментарийҙар ==
{{примечания|group="комм."}}

== Әҙәбиәт ==
{{Навигация}}
'''Рус телендә:'''
* {{Анненков|Ficus Carica}}
* {{БСЭ3|заглавие = Инжир|ref = БСЭ}}{{V|6|12|2012}}
* {{ФлораСССР|часть = Ficus carica — Смоковница обыкновенная, винная ягода или фига|том = 5|стр = 380—382|ref = ФлораСССР}}
* {{книга|автор = Блинова К. Ф. и др.|заглавие = Ботанико-фармакогностический словарь : Справ. пособие|ссылка = http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/botaniko-farmakognost_slovar1990.djvu|ответственный = Под{{Недоступная ссылка|date = Октябрь 2017|bot = InternetArchiveBot }} ред. К. Ф. Блиновой, Г. П. Яковлева|место = Москва|издательство = [[Высшая школа (издательство)|Высшая школа]]|год = 1990|страницы = 237|isbn = 5-06-000085-0|язык = ru|ref = Блинова}} {{Wayback|url = http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/botaniko-farmakognost_slovar1990.djvu|date = 20140420180900}}
* {{статья|автор = Кобляков В. В.|заглавие = Инжир (фига)|часть = На ниве кубанской|тип = журнал|год = 1999|номер = 2|язык = ru|ref = Кобляков}}
* {{книга|автор = Греков С. П.|заглавие = Субтропические в средних широтах|место = Москва - Донецк|издательство = [[АСТ (издательство)|АСТ]] - Сталкер|год = 2002|страниц = 93|серия = Приусадебное хоз-во|isbn = 5-17-016228-6|isbn2 = 966-596-782-7|язык = ru|ref = Греков}}
* {{ВТ-БЭАН|Сикоморы, сикоморовое дерево|ref = Библейская энциклопедия архимандрита Никифора}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Фиговое дерево|ref = Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона}}
* {{книга|автор = Сербин А. Г. и др.|заглавие = Медицинская ботаника. Учебник для студентов вузов|ссылка = https://archive.org/details/isbn_9666151251|место = Харьков|издательство = Изд-во НФаУ: Золотые страницы|год = 2003|страницы = [https://archive.org/details/isbn_9666151251/page/n79 153]|страниц = 364|isbn = 966-615-125-1|язык = ru|ref = Сербин и др.}}

'''Инглиз телендә:'''
* {{статья|автор = Kislev M., Hartmann A., Bar-Yosef O.|заглавие = Early Domesticated Fig in the Jordan Valley|издание = Science|год = 2006|volume = 312|язык = en|ref = Kislev, Hartmann, Bar-Yosef}}
* {{статья|автор = Compton et al|заглавие = Ancient fig wasps indicate at least 34 Myr of stasis in their mutualism with fig trees|ссылка = https://royalsocietypublishing.org/doi/full/10.1098/rsbl.2010.0389|язык = en|издание = Biology Letters|год = 2010|том = 6|ref = Compton et al}}

== Һылтанмалар ==
* {{cite web|url = http://elementy.ru/news/430250|title = Первым одомашненным растением был инжир|author = Марков А.|date = 2006-06-05|work = Новости науки|publisher = Элементы|accessdate = 2013-07-30|archiveurl = https://www.webcitation.org/6IqT48HgY?url=http://elementy.ru/news/430250|archivedate = 2013-08-13|lang = ru|ref = Марков}}
* {{cite web|url = http://www.botanichka.ru/blog/2010/11/06/figovoe-derevo/|title = Фиговое дерево|website = Сайт ''Ботаничка.ru''|lang = ru|ref = Ботаничка.ru}}
* {{cite web|url = http://agromania.ru/enc/|title = Инжир|website = agromania.ru|lang = ru|ref = agromania.ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226232646/http://agromania.ru/enc |date=2018-12-26 }}
* {{cite web|url = http://www.fazenda-online.ru/exoty/2003-inzhir-v-domashnih-usloviyah.html|title = Инжир в домашних условиях|website = fazenda-online.ru|lang = ru|ref = fazenda-online.ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125160759/http://www.fazenda-online.ru/exoty/2003-inzhir-v-domashnih-usloviyah.html |date=2021-01-25 }}

[[Категория:Инжир]]
[[Категория:Бүлмә үҫемлектәре]]
[[Категория:Емеш ағастары]]
[[Категория:Урта Дингеҙ буйы флораһы]]